ROBALIZA. A PALABRA DA SEMANA

Moitos dos nomes galegos para as especies locais están sendo desprazados pola palabra castelá. Polvo por pulpo*, luras por calamares* etc. Este tamén é o caso da robaliza, dicentrarchus labrax, un peixe moi aprezado na gastronomía, que en moitos casos aparece amentado nos menús dos restaurantes galegos coa palabra castelá, lubina.

/////

Many of the Galician names for local species are substituted by the Castilian word. Polvo by pulpo*, luras by calamares*. This is also the case for robaliza, sea bass -dicentrarchus labrax-, a fish highly regarded in gastronomy, which in many cases is mentioned in the menus of the Galician restaurants by the Spanish word, lubina.

 

ARGANA. A PALABRA DA SEMANA

 

Unha argana é cada un dos filamentos que se prolongan desde a casula do trigo ou outros cereais. Mais esta palabra tamén se usa para referirse á espiña do peixe. Ambas realidades se caracterizan por ser extremadamente finas e é por iso polo que a expresión Parecer unha argana se usa para dicir que unha persoa é moi fraca.

////

An argana is each one of the filaments that extends from the wheat seed pod and other cereals. But this word is also used to refer to fish bones. Both realities are characterized by being extremely thin and that’s why the expression Parecer una argana is used to convey a person is very skinny.

RAPANTE. A PALABRA DA SEMANA

O animal chamado rapante ou meiga é descrito polo DRAG como Peixe da superorde dos teleósteos, de corpo oval e boca grande e oblicua, do que existen varias especies. É importante conservar as denominacións locais dos animais cos que nos relacionamos a cotío e non os nomes en castelán, neste caso gallo, que nalgúns casos non se corresponden sequera ás mesmas especies.

////

The fish called rapante or meiga in Galician is described by the DRAG as como Peixe da superorde dos teleósteos, de corpo oval e boca grande e oblicua, do que existen varias especies. It is important to keep the local denominations of animals we deal with daily and not the names in Castilian, in this case gallo, which in some cases do not even correspond to the same species.

CARBALLO. A PALABRA DA SEMANA

Para referirnos ás árbores do xénero Quercus, da familia das fagáceas, usamos en galego carballo, unha palabra constituída pola raíz prerromana carb-. A partir deste substantivo creouse o tóponimo O Carballiño. O nome desta vilá ourensá foi deturpado e simplemente asimilado fonéticamente ao español coa forma Carballino. Se por algunha razón quixésemos traducir este nome propio, teriamos que usar “El Roblecito”.

Cómpre lembrar que desde a promulgación da Lei de Normalización Lingüística en 1983, os topónimos de Galicia teñen como a única forma oficial a galega.

////

In order to refer to the trees of the Quercus genus, from the family of the phage (oak), we use carballo in Galician, a word constituted by the pre-Roman root carb-. From this noun the toponym O Carballiño was created. The name of this Ourense village was bastardised and simply phonetically assimilated to Spanish as Carballino. If for some reason we would like to translate this name into Spanish, we would have to use “El Roblecito”.

Please note, since the enactment of the Law of Linguistic Normalization in 1983, the only official name for toponyms of Galicia is the Galician form.

 

AO CHOU. A PALABRA DA SEMA

Segundo a RAG, facer algo ao chou significa facelo sen un plan previo e determinado, ao azar.

             Escolleu o destino das vacacións ao chou.  

  • Que xersei queres?
  • Un calquera. Colle un ao chou.

 

According to the RAG, to do something ao chou means to do it with no previous plan, randomly.

             Escolleu o destino das vacacións ao chou.

  • Que xersei queres?
  • Un calquera. Colle un ao chou.

VEXETARIANO/A. A PALABRA DA SEMANA

A Real Academia Galega, propón a palabra vexetariano/a para describir unha persoa que non consome alimentos de orixe animal. Cómpre reparar en que este termo é empregado de modo literal –vexetariano/a: ‘quen só come vexetais’- e exclúe lácteos, ovos e mel, os cales forman parte da dieta do que tradicionalmente se viña entendendo como vexetarianismo. A proliferación desta práctica alimentaria máis restrictiva, fixo que xurdisen as etiquetas vegan en inglés e vegano/a en español para distinguirse dos vegetarians/vegetarianos/as.

Daquela, o que suxire a Academia é desbotar estranxeirismos do tipo vegan ou vegano/a e restituír o sentido etimolóxico do termo vexetariano/a.

The Real Academia Galega proposes the word vexetariano/a to describe a person who does not consume any food of animal origin. It is worth noting that this term is used literally: vexetariano/a: ‘who only eats vegetables’ and excludes dairy products, eggs and honey, which are part of the diet that traditionally was understood as vegetarianism. The proliferation of this more restrictive food practice caused the appearance of the word vegan in English and vegano/a in Spanish to differentiate them from vegetarians/vegetarianos/as.

As such, the Academia suggests is to avoid foreign words like vegan or vegano/a and restore the etymological sense of the term vexetariano/a.

XOÁN. A PALABRA DA SEMANA

Xoán (tamén Xan) é un dos atropónimos galegos máis comúns e provén do hebreo Yohanan ou Yehohanan (Yoh ou Yah, abreviatura de Yaheweb ‘Deus’) e hanan `misericordia`: ´Deus é misericordioso´ (Ferro Ruibal, 1992).

Algunhas equivalencias deste nome noutras linguas son João (PORT), Juan (ESP) John (ING), Seán (IRL).

Desde tempos remotos celébrase en Galicia o solsticio de verán (a noite do 23 ao 24 de xuño) prendendo fogueiras, tradición que se vinculou con san Xoán Bautista posteriormente. Este ritual nocturno consiste en saltar a cacharela un número impar de veces para escorrentar os malos espíritos.

Tamén existen en galego infinidade de refráns e frases feitas relacionados con este nome. Por exemplo, dise que é un Xanciño dunha persoa de pouco carácter, que se deixa dominar por calquera ou que Por san Xoán a sardiña molla o pan para indicar que o mes de xuño é propicio para asar este peixe debido á graxa que ten.

Xoán (also Xan) is a very common Galician anthroponym and it has its origins in the Hebrew Yohanan or Yehohanan (Yoh or Yah, abbreviation of Yaheweb ‘Deus’) and hanan `mercy’: ‘God is merciful’ (Ferro Ruibal, 1992).

Some equivalences of this name in other languages are João (PORT), Juan (SP) John (EN), Seán (IR)

Since ancient times, in Galicia the summer solstice is celebrated (on the night of June 23-24) setting up bonfires, a tradition that was linked to San Xoán Bautista later. This nocturnal ritual consists of skipping the fire an odd number of times to chase away bad energies.

There are also many proverbs and phrases in Galician related to this name. For example, it is said that somebody é un Xanciño when has a soft personality and allows be dominated by anyone or Por san Xoán a sardiña molla o pan to say that June is good for grilling this fish because of its fat.

SOLEIRA E SOLAINA. AS PALABRAS DA SEMANA

Dedicámoslle a palabra da semana a dúas partes da casa con nomes en certo modo parónimos (ambos están relacionados coa palabra sol) mais que denominan realidades bastante diferentes. En primeiro lugar temos soleira que é a peza de pedra ou madeira colocada na parte inferior dunha porta ou fiestra. Por outro lado, solaina refírese ao balcón ou corredor exterior no que dá o sol todo o día.

 

PRIMAVERA. A PALABRA DA SEMANA

Aínda que existe o hipergaleguismo primaveira, a palabra adecuada para referirse á segunda estación do ano é primavera. Esta verba vén do latín tardío prima vera, e significaba algo así como ‘primeiro verán’. Así, vera non é un morfema derivativo que poida derivar en –eir–, senón que forma parte da raíz.

Even though it exists the hipergalicianism primaveira, the suitable word to refer to the second season of the year is primavera. This word comes from late Latin prima vera and it meant something like ‘first summer’. So, vera is a part of the root, it is not a morphem that can become –eir–.

COSTAS. A PALABRA DA SEMANA

As costas, sempre usado en plural, son a parte do corpo humano (ou dos animais) que se estende desde os ombreiros ata o van. Esta palabra tamén se emprega como sinónimo de costelas, o conxunto de ósos planos que parten da columna vertebral e que forman a cavidade torácica.

A palabra espalda é considerada castelanismo, mais non así outras palabras cultas provenientes do mesmo étimo latino como respaldo ou espaleira.

Cando gabeaba pola espaleira, caeu de costas e mancouse. Tivérono que levar ao centro médico.

As costas, always used in plural, are the part of the human body (or of the animals) that goes from the shoulders to the waist. This word is also used as a synonym for costelas (ribs), the set of flat bones that start at the spine and that form the thoracic cavity.

The word espalda is considered a castilianism, but not other cult words resulting from the same Latin etymon as respaldo (back of a chair) or espaleira (trellis).

Cando gabeaba pola espaleira, caeu de costas e mancouse. Tivérono que levar ao centro médico.

1 2 3